Cando eu vos era xoven para loitar co lobo, ou co porco bravo, ou para unha liortada nunha romaría, non había cousa mellor cá navalla.Porque, nalgún tempo non había revolveres, nin pistolas como vos hai agora. E aínda que digo isto…eu, tívena sempre; ou mellor dito, tiven tres ou catro: a pistola de nove tiros, que aínda hoxe conservo na casa, a de seis, e máis o revólver de doce, con cachas de nácara. Ademais tiven tamén un “cachorrillo” pequeno, que non arrombaba tanto coma unha caixa de mistos, é que podía meter doadamente nun peto do chaleco.
Antes, os mozos do meu tempo, leábanse con mocas de Carballo, ou de freixo, enqueiradas no forno de cocer o pan.Tamén loitaban con coitelos, e máis con fungueiros,e cuns sachiños de dous gallos, moi xeitosos, feitos no ferreiro, que se mangaban de varas grosas e ben dereitas de xesta pudia, e mellor aínda, de castiñeiro de pé.
O que apañaba na cabeza un sachoazo ben dado, escusaba agardar polo segundo, e xa podía pedir a extremaunción. Un sacho de dous gallos, de boa tempra, e ben mangado, era unha gran cousa para brincar nunha gabia, ou nun regato, e ao mesmo para, tentar o camiño nas noites escuras, ou para botar ao peitoril dunha fiestra é agatuñar despois polo mango encresto para entrar no cuarto dunha moza e ir botar a noite con ela. Eu, tiven un que relucía coma se fora de prata.
Agora que por iso…a navalla, para quen a saiba empregar ben, é a mellor defensa que pode ter un home.Porque a navalla évos un vaite para aló, e máis un vente para acó” porque o chuzo que ten no remate da punta de enriba, val para arrecadalo cando conveña.
O día que estreei a miña, foi un primeiro de Santos. Lémbrome coma se fora neste mesmo momento.
Eu… ben sabe Deus que non quería lío, para cando o vin vir de cara a min, un veciño meu todo cuberto de sangue, e sen folgo, e lle sentín dicir cunha voz que cortaba a calquera.
¡ Ai, Manuel, aí están os de Ezkerro, mallando en nós coma en centeo verde. Teu irmán Antonio tamén esta aló… ¡Se non vés decontado a botar unha man, non queda hoxe penadura que o poida contar!
¡Vaia se botei unha man!. Os do meu tempo, que aínda viven na parroquia, poden testemuñalo. Foi unha cousa non vista ata aquel día. Pero… ¡que volo conten eles, pois se o fago eu, coidaredes que o digo por me gabar!
Cando se rematou aquela estacada, e cheguei á casa, era xa noite pecha. Eu quixen entrar na cociña, sen que me sentiran, para agachar a navalla debaixo da artesa; pero meu pai, que no ceo estea, percatouse de seguida do que me propoñía a facer, e dixo, ollando para min, de fito en fito, e poñéndome unha cara que me fixo tremer de pés a cabeza.
¡¡¡Manuel ti fixeches algo!!!.
Non señor, non fixen nada respondinlle, sen erguer os ollos da terra; porque eu a meu pai sempre lle tiven moito respecto.
¡ Non mintas Manuel. Fixeches tal volveu a dicir meu pai, traspasándome coa mirada. Ti mataches un home, cóntame a verdade.
Conteilla toda, respondinlle mirando para a parede.
Non, eu, non matei un home, matei tres.
Xa o sabía, dixo el botando unha risada; pero tamén sei que foi por defender aos amigos, e máis para salvar aos veciños. E sendo así, ben mortos están…Non teñas medo, que no cárcere non has de poñer os pés. O xuíz e máis o médico xa están mercados. Custar… custoume dous mil reás, pero… os cartos son para gastar cando chegan as ocasións.Agora cea, e vaite deitar.
Ao subir pola escaleira do salón, sentinlle rosmar polo baixo. ¡ Es do meu sangue, carallo ! Non o podes negar!.
